urla-en eski zeytinyağı işliği KLAZOMENIAKA


urla-en eski zeytinyağı işliği KLAZOMENIAKA

Günümüzden 2600 yıl önce çalışmakta olan ve Anadolu'da açığa çıkarılmış, bilinen en eski zeytinyağı işliği/fabrikası, İzmir'in Urla İlçesi'nde, İskele Mahallesi'nde, Hamdi Balaban Tarlası'nda 1992-2004 yılları arasındaki kazı çalışmaları sonucunda, depoları ve yakınındaki iki su kuyusu ile birlikte açığa çıkarıldı ve Temmuz 2004 - Aralık 2005 tarihleri arasında yapılan çalışmalarla ayağa kaldırıldı. Antik zeytinyağı işliği, Klazomenai kentinde yaşayan İonlar tarafından inşa edilmiş ve işletilmiştir. Klazomenai antik kenti ile ilgili buluntular, Türkiye'nin batı kıyısında, günümüzde İzmir'e (eski çağda Smyrna) bağlı Urla ilçesi'nin, Karantina Adası'nı da içine alan İskele mahallesinde ve civarında açığa çıkarılmıştır. İskele Mahallesi, İzmir Körfezi'nin güney kıyısının ortalarında yer almaktadır. M. ö. ikinci bin yıllarının sonuna doğru, Dor'ların orta Avrupa içlerinden aşağıya, Yunanistan Yarımadası'na inmeleri ile meydana gelen Ege göçleri sonucunda İonlar, Yunanistan yarımadasından Anadolu'ya geçerek, İzmir Körfezi'nden Mandalya Körfezi'ne kadar uzanan ve Khios (Sakız) ile Samos (Sisam) adalarını da içine alan bölgeye yerleşmişlerdir. Onların Batı Anadolu'ya geçmelerine neden olan Ege göçleri, o zamanki dünyada büyük kargaşalara yol açmış, pek çok kavmi yerinden etmiş ve Troia gibi birçok kent devletinin, hatta Hitit İmparatorluğu gibi büyük devletlerin bile sarsılmalarına, yıkılmalarına neden olmuştur. İonlar, bu ortam içinde yeni yurtlarına gelerek kentler kurmuşlar ve yerleştikleri bölgeye bundan böyle "İonia" adı verilmiştir. İon kolonizasyonu olarak adlandırılan bu olay, zaman içerisinde yayılmaya dönüşmüş, önceleri iki Aiol şehri olan ve İzmir körfezi kıyısında bulunan Smyrna (Eski İzmir) ile Phokaia (Eski Foça) Aiol'lerin elinden koparılıp alınmış ve birer İon kent devletine dönüştürülmüştür. Panionion'da toplanan İon'ların, güneyden başlayarak ilk kentleri Miletos'tur; hemen sonra Myus ve Priene gelir; bu kentler Karia bölgesinde kurulmuşlardır. Lydia bölgesinde Ephesos, Kolophon, Lebedos, Teos, Klazomenai, Phokaia vardır. Tarihçi Herodotos, (M.ö. 490-425) on iki İon kent devleti arasında Klazomenai'nin de bulunduğunu bildirmektedir. Klazomenai Kenti'ne ait kalıntılar M.ö. 5. yüzyıl dışında anakarada bulunmaktadır. Verilere göre, M.ö. 5. yüzyıl yerleşmesi Karantina Adası'ndadır. Ele geçen buluntular, kentin M.s. 7. yüzyıla dek varlığını sürdürdüğünü göstermektedir. İonialı gözlemci doğa düşünürlerinin İonia toplumuna önemli yararları olmuştur. Bu düşünürler arasında Thales, Anaksimenes, Anaksimandros ve Klazomenai'li Anaksagoras sayılabilir. Bu filozofların doğayı gözlemeleri sonucunda elde ettikleri bilgiler, İonia'da endüstriye de yansımış gibi görünmektedir. Klazomenai antik kenti'nin zeytinyağı fabrikasındaki, bileşik kaplar esasına göre çalışan yağ ayrıştırma sistemi bunun göstergelerinden biri olmalıdır.